FILM [ang.]: 1) rodzaj widowiska masowego: 2 sztuka ruchomego obrazu i dźwięku (dialogu, muzyk:, efektów dźwiękowych). Gł. środkiem wyrazu w f. jer. ruch w różnych formach: ruch w obrazie, ruch sameg: obrazu (czyli kamery w czasie dokonywania zdje; i „ruch” pomiędzy poszczególnymi obrazami (—►uję­ciami) zawartymi między momentem uruchomienia ka­mery i momentem jej zatrzymania, który stanowi mon­taż, właściwy f. sposób opowiadania. Złudzenie ruch. na ekranie, na którym zjawiają się w ciągu jednej se­kundy 24 nieruchome obrazy kolejno następujących p: sobie faz ruchu, powstaje dzięki specyficznej bezwład­ności nerwów wzrokowych w procesie postrzegar. _ (oko ludzkie nie jest w stanie wyodrębnić zbyt szybki zmieniających się obrazów i nakładają się one na siebie wzajemnie). Dawne f. nieme zdejmowano i wyświetla­no z szybkością 16 obrazów, czyli klatek na sekundę — dlatego obecnie przy wyświetlaniu dawnego f. za po­mocą współczesnej aparatury ruch jest przyśpieszony. Dążność do utrwalenia obrazów rzeczywistości w r_-chu jest tak dawna, jak sztuka piast. Także dawni jest technika projekcji obrazu (średniowieczne „camera obscura” i „laterna magica”). Odtwarzanie ruchu roz­bitego uprzednio na fazy było istotą wielu przyrządów optycznych i zabawek w XVIII w. i później (stroboskcr fenakistiskop, praksinoskop, czyli teatr optyczny i in. Wynalazek fotografii pociągnął szybko za sobą próby zastosowania jej do nauk. analizy zjawisk ruchu (do­świadczenie Muybridge’a, chronofotograf i strzelba fot. Mareya i in.). Wynalezienie giętkiej taśmy celuloi­dowej z perforacją do jej przesuwania (Edison) umoż­liwiło powstanie f. (kinetoskop Edisona w USA, bio-skop M. i E. Składanowskich w Niemczech, pleogr~* K. Prószyńskiego w Polsce i in.). Krzyż maltański — urządzenie do periodycznego zatrzymywania i urucha­miania taśmy z jednoczesnym przesłanianiem i odsła­nianiem obiektywu, czyli pierwszy aparat film., karnej i projektor wynaleźli, jednocześnie wykonali i wyko­rzystali publicznie Francuzi, bracia L. i A. Lumiere W 1895 w podziemiach Grand Cafe w Paryżu pokazu oni publiczności pierwsze króciutkie filmy {Wyjście ro­botników z fabryki, Wjazd pociągu na dworzec, Pole-wacz polany i in.). Bracia Lumiere nazwali swój wyna­lazek „kinematografem” [gr. kinema, ~tos 'ruch*. grdphó 'piszę']. Pierwsze f. były niemymi, czarno-bia­łymi, krótkimi (kilkadziesiąt sekund) obrazami, objaś­nianymi za pomocą umieszczanych na taśmie i wy­świetlanych na ekranie napisów, często fragmentów dialogu. Stopniowo długość f. zwiększała się, dokony­wano wielu eksperymentów nad zapisem dźwięku i jeg: synchronizacją z obrazem, wreszcie wynaleziono op­tyczny zapis dźwięku, odtwarzany za pomocą odpo­wiedniej aparatury z tej taśmy, na której utrwalony był obraz film. Projekcja pierwszego f. dźwiękowego Śpiewak jazzbandu (produkcja USA, reżyser Alan Cros-land, z udziałem A. Jolsona w roli tytułowej) odby-ia się 1927; w kilka lat później f. dźwiękowy (zw. wówczas „mówionym” — „talkie”)   opanował   ekrany   świata  bezątkowe próby barwienia taśmy film., kolorowanie i*rreh jej odcinków zależnie od nastroju sceny na nie-. feśko, czerwono itp. (tzw. wirażowanie) oraz ręczne fteraienie fragmentów poszczególnych klatek f. mały­mi pędzelkami ustąpiło f. barwnemu uzyskiwanemu I <m&c^:Li fotochem. metodom barwienia obrazu (trzy war-•r« emulsji, uczulone na trzy różne barwy podstawo jednej taśmie, korygowanej dodatkowo w czasie kretowania różnymi barwnymi filtrami — system „Ag-fcs?lor” i in.; trzy taśmy negatywu w odpowiednio ruowanej kamerze, rozbijające obraz na barwy p&is:awowe i drukowane na jednej taśmie pozytywu — pscem ,,Technicolor” i in. Początkowo wszystkie f. aieznowano i wyświetlano na ekranach o proporcji •crizu 3 : 4. W walce z rosnącą konkurencją telewizji